Die vraag komt steeds vaker terug. Je hoort mensen zeggen : “Zorg dragen voor de aarde, dat is toch gewoon logisch ?” En tegelijk hoor je anderen praten over spiritualiteit, over God, karma, dharma, schepping… en je voelt dat daar iets overlapt. Persoonlijk merkte ik het voor het eerst tijdens een wandeling in de Ardennen, vroeg in de ochtend, mist tussen de bomen. Stilte. Respect. Dat gevoel van “dit is groter dan wij”. Dus ja, is ecologie ook spiritueel ? Of ben ik gewoon te gevoelig ?
En dan zie je overal initiatieven rond duurzaam wonen, zonne-energie, soberder leven. Dat is niet alleen technisch of economisch. Er zit iets moreels achter. Iets dat raakt aan zingeving. Dat zie je trouwens ook op sites zoals https://maisons-solaires.com, waar het niet alleen gaat over huizen, maar over een andere manier van in de wereld staan. Dat viel me op, echt.
Het christendom : de schepping is geen speelgoed
In het christendom hoor je vaak dat de mens “heerst” over de aarde. Dat woord heeft veel kwaad gedaan, eerlijk gezegd. Maar als je wat dieper kijkt, vooral in recente teksten van pausen en theologen, dan gaat het eerder over zorg dragen. Rentmeesterschap noemen ze dat.
Paus Franciscus schreef in zijn encycliek Laudato Si’ heel duidelijk dat de aarde “ons gemeenschappelijk huis” is. Geen bezit om leeg te roven. Meer een tuin die je moet onderhouden. Ik vind dat beeld mooi. Een tuin verwaarlozen voelt gewoon fout, toch ?
De islam : balans, geen verspilling
Wat me oprecht verraste : hoe vaak in de islam wordt gesproken over maat houden. Geen verspilling. Geen overdaad. In de Koran wordt de mens gezien als khalifa, een soort plaatsvervanger of beheerder op aarde.
Dat betekent : je mag gebruiken, maar niet misbruiken. Water verspillen is bijvoorbeeld expliciet afgekeurd. En dat terwijl water in veel islamitische landen schaars is. Dat is geen toeval. Dat is spiritueel én praktisch tegelijk.
Het boeddhisme : alles is verbonden, punt
Als er één traditie is waar ecologie bijna vanzelfsprekend voelt, dan is het boeddhisme. Alles hangt samen. Jij, die boom, die vogel, zelfs dat plastic zakje in de berm.
Schade aan de natuur is schade aan jezelf. Simpel. Tijdens een retraite (ja, ik heb dat eens geprobeerd, drie dagen stilte… zwaar) viel het me op hoe vaak meditatie-instructies verwijzen naar adem, aarde, elementen. Niet zweverig. Heel concreet. Je voelt letterlijk dat je niet losstaat van je omgeving.
Het hindoeïsme : rivieren, bergen en bomen zijn heilig
In India zijn rivieren zoals de Ganges heilig. Bergen, bossen, dieren… ze dragen een goddelijke vonk. Dat idee alleen al verandert je houding. Je kapt geen boom alsof het niets is, als je gelooft dat daar een spirituele kracht in zit.
Nu ja, in de praktijk wringt het soms (vervuiling is er ook), maar het principe is er wel degelijk. En dat vind ik belangrijk. Waarden zijn er vaak vóór het gedrag volgt.
En wij dan ? Wat doen we met al die wijsheid ?
Misschien is ecologie geen “nieuwe” spirituele waarde. Misschien was ze er altijd al, verstopt in oude teksten, rituelen en verhalen. We zijn het gewoon vergeten. Of genegeerd, dat kan ook.
De echte vraag is : wat doe jij ermee ? Zie je de natuur als decor, of als iets waar je een relatie mee hebt ? En ja, dat klinkt groot, maar het begint klein. Minder verspillen. Anders wonen. Bewuster leven.
Persoonlijk denk ik dat ecologie zonder spiritualiteit snel koud wordt. Technisch. En spiritualiteit zonder ecologie… tja, dat voelt leeg. Misschien hebben ze elkaar gewoon nodig.